حجت الاسلام سعیدرضا عاملی در آیین افتتاحیه ششمین دوره طرح ملی «گفتمان نخبگان علوم انسانی» در تالار فردوسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران که بصورت برخط برگزار شد، بیان کرد: به نظر می رسد تفکر چهار رکن دارد، رکن اول نقد شناخت پدیده مورد مطالعه است، قبل از شناخت این پدیده و مداقه آن نمی توان نقدش کرد، ابتدا باید پدیده را درست شناخت، برای مثال نوع نگاه استاد شهید مطهری، که وقتی از اصول مارکسیسم سخن می گوید، از خود مارکسیست ها بهتر است. رکن دوم، نقد شناخت ظرفیت های یک فکر و برجسته سازی داشته های آن پدیده است؛ باید معلومات و مجهولات آن را فهم کنیم و در مرحله سوم ضعف ها و کاستی ها و فاصله ها را بیان کنیم، در نقد نمی توان بدون توجه به نقطه مطلوب تنظیم و تصویر کرد. گاهی نقد درون دستگاهی است و گاهی بر مبنای اندیشه و دانش مطلوب. رکن چهارم، نقد توان ارائه راهکار و راه حل است.
وی با طرح این پرسش که «دامنه نقد علوم انسانی کجا است؟»، بیان کرد: تا از نقد سخن می گوییم، سراغ تفکرات و جهان بینی ها و فلسفه ها و متون می رویم، قطعا بخشی از نقد این است یعنی نقد ناظر بر اندیشه، اما همه نقد این نیست، نقد در دنیای ما دامنه های دیگری یافته، مثل نقد نظام حمکرانی، نقد مدل های مدیریتی، نقد اجتماعی، چون این مدل حمکرانی بر مردم اهمیت دارد و چه بسا به دلیل قدرت حمکرانی، ملتی قدرتمند و اندیشمند و فاخر شوند و چه بسا به دلیل روش های حکمرانی غلط، ملتی آسیب اساسی بییند یکی از دامنه های نقد، عرصه عمل است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تاکید کرد: دایره سوم نقد، حوزه نظام ها و سیستم ها است، بخصوص در عصری که آن را عصر الگوریتم نامگذاری کرده اند یعنی الگوریتم طبیعتش آن است که فرآیند و بازخوردهای یک فرآیند را در طراحی یک الگوریتم برنامه ای می بیند، نگاه ما این است که به نقاط الف، ب، جیم و دال برسیم و بدانیم مسیر بازگشت چیست؟ ما در دنیای الگوریتم ها زندگی می کنیم، این نظام حاکم بازتابش تغییر رفتارهای اجتماعی است. پایه گذار الگوریتم، خوارزمی است؛ اگر در زمان وی معنای الگوریتم، رفتار ریاضی روی کاغذ بود، امروز رفتار ریاضی در جهان داده ها است.
وی با اشاره به بررسی کوتاهی که خود از طریق فضای مجازی داشته است، گفت: از اول ژانویه ۲۰۲۱ ، ۸۵ تریلیون ایمیل ارسال شده است، این ارسال بدون محاسبه دریافت ها و نشانه تبادل اطلاعات است؛ همچنین دو و نیم تریلیون جستجوی اطلاعات در سال جاری صورت گرفته است. کاربران فعال گوگل نزدیک به یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون نفر هستند که بصورت مرتب در این فضا به جستجو اشتغال دارند. گوگل بر مبنای چه الگوریتمی به ما پاسخ می دهد؟ چرا هر چیزی را سرچ می کنیم ابتدا گوگل به سوی ویکیپدیا می رود؟
عاملی در ادامه بیان کرد: ویکی پدیا، یوتیوب، فیس بوک وغیره همه متعلق به آمریکا هستند و همه در بستر تفکر آمریکایی طراحی شده اند؛ با فضای مجازی همه ملت ها کاربر آمریکا شده اند. در نظام دادهکاوی، رفتار ما کاملا قابل تیپ بندی است. برخی از افراد در خصوص اینکه اطلاعاتشان روی شبکه ملی کشور بیاید، دچار نگرانی می شوند اما برای بیگانگان چنین هراسی ندارند. در حالی که فضای مجازی بر بستر حاکمیت آمریکا بنا شده است و آمریکایی ها درباره حمکرانی اینترنت با هیچ کس حاضر به مذاکره و معامله نیستند.
آمریکا می خواهد یکطرفه اینترنت را مدیریت کند
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه آمریکا می خواهد یکطرفه اینترنت را مدیریت کند، گفت: آنها در مراتب مختلف استعمار اهداف مختلفی داشتند، چنان که زمانی فیزیک جهان را در اختیار گرفتند، زمانی به فرهنگ جهان حمله کردند و اکنون هم بر فضای مجازی استیلا یافته اند. اینها حوزه های پیچیده مطالعات علوم انسانی و اجتماعی است. اما ما فقط از رفتار مردم سخن می گوییم اما نمی پرسیم چرا چنین شده است؟ بزرگ ترین اتفاقی که در اواخر قرن نوزدهم افتاد با اختراع تلکس رخ داد وقتی تلکس برای اولین بار در لحظه پیام را انتقال دارد، باعث شد ارتباطات فراملی که از آن تعبیر به ارتباطات همزمان می شود، رخ دهد تا زمانی که ماهیت دیجیتال شکل گرفت ماهیت دیجیتال تابع منطق صفر و یک است یعنی رقومی است و منطق ریاضی بر آن حاکم است.
نیازمند علوم انسانی و علوم اجتماعی فرامحلی هستیم
عاملی با بیان اینکه جهان، جهان ریاضی است، تاکید کرد: گوگل دنبال جهان متن و نوشتار است؛ ارزش سهام گوگل به یک تریلیون و ۴۰۰ میلیارد دلار رسید و از ۱۰ کمپانی برتر جهان، ۹ تای آنها مرتبط با فضای مجازی است. جامعه و فرهنگ و ارتباطات ما فرامحلی شده و این مهم، اشراف علوم انسانی و علوم اجتماعی فرامحلی را می طلبد.
وی درباره چگونگی دستیابی به علوم انسانی فاخر بیان کرد: رسالت علوم اجتماعی، سعادت آفرینی برای جامعه است؛ اینکه برخی علوم را اساسا خنثی تعریف می کنند و می گویند علوم نباید جانبداری کند، صحیح نیست؛ در مقام راه ایجاد کردن و راهرو ساختن ما می خواهیم به سمتی برویم که مدنظر غرب نیست. ما می خواهیم به سمت تمدن نوین اسلامی حرکت کنیم. رسالت علوم انسانی در افق گشایی برای رسیدن به کمال است، اینها شعار نیست و ممکن است جنبه شعاری بیابد اما علم باید مسئله یابی کند.
علوم انسانی و علوم الهی اسلامی در هدف گذاری معنا می یابد
وی با بیان این که علوم انسانی و علوم الهی اسلامی در هدف گذاری معنا می یابد، تصریح کرد: مسیر علوم انسانی بومی و راهگشا برای حل مسائل ملی کشور و فرهنگی کشور این است که خود را دریابیم. من تحصیلکرده ایران هستم و در سه کشور دیگر هم درس خوانده ام اما با رویکرد تجربه شده به شما می گویم که علمی موفق می شود که به قوانین خدا پایبند باشد.
عاملی در پایان با بیان اینکه علم تجربی نقطه خطا دارد، خاطرنشان کرد: بحث علوم تجربی غربی این است که باید از قوانین هستی الهام بگیریم تا به قانون ثابت برسیم، در حالی که باید به قوانین الهی دست بیابیم. آنچه به ما کمک می کند، آن است که وجودمان را از خطا معذب کنیم. به فرموده امیرمومنان امام علی(ع) هوای نفس مانع عقلانیت می شود و اگر کسی خود را درباره گناه معذب کند، به عقل سعادت آفرین دست می یابد.
گفتنی است؛ طرح ملی نخبگان علوم انسانی از سال ۱۳۹۴ شروع به فعالیت کرده است و هر ساله پذیرای نخبگان علوم انسانی در این طرح است. پس از وقفهای دو ساله، ششمین دورۀ این طرح با حضور بیش از ۶۰۰ نفر ورودی جدید از نخبگان برگزیدۀ کنکور علوم انسانی و همچنین داوطلبین سالهای گذشته در شرایط خاصی که به واسطۀ شیوع ویروس کرونا در کشور وجود دارد، فعالیت آموزشی خود را بهصورت مجازی ادامه خواهد داد./